Yapay Zekâlı İSG Yazılımı: Yapay Zekâ İddiası Demoda Nasıl Sınanır?
Yapay zekâ iddiası, bütün adaylara aynı fotoğraf setini verip önerileri aynı ölçüyle sayarak sınanır. "Yapay zekâ destekli" ifadesi tek başına bir şey kanıtlamaz; hangi girdiden hangi çıktının üretildiği demoda görülmelidir. Puanı önerinin doğruluğu, uzmanın kontrol imkânı ve verinin kullanım amacı belirler.
Bu sayfada
"Yapay zekâ destekli" ifadesi neyi kapsayabilir?
"Yapay zekâ destekli" ifadesi, metin tamamlamadan fotoğraftan tespit önerisine kadar çok farklı işleri kapsayabilir. İfade bir özelliğin varlığını söyler, kapsamını söylemez. Demoya gitmeden önce iddiayı hangi ekranda, hangi girdiyle ve hangi çıktıyla göreceğinizi sorun.
Aşağıdaki tablo sık rastlanan iddiaları ve her birinde istenmesi gereken kanıtı eşleştirir. Bir yazılım bunların yalnız birini yapıyor olabilir; bu bir eksik değildir, ama puanı o kapsama göre verin.
| İddia | Sorulacak soru | Demoda istenecek kanıt |
|---|---|---|
| Fotoğraftan uygunsuzluk tespiti | Bir fotoğraftan kaç tespit çıkarıyor? | Kendi fotoğrafınızın analizi |
| Önlem önerisi | Önlem işyerine uyarlanabiliyor mu? | Önerinin düzenlenmesi |
| Mevzuat referansı önerisi | Madde metnine ulaşılabiliyor mu? | Önerilen maddenin açılması |
| Risk puanı önerisi | Hangi yöntemle, kim değiştirebilir? | Puanın elle düzeltilmesi |
| Rapor metni önerisi | Hangi alanları dolduruyor? | Taslağın tamamlanmamış hâli |
| Özet ya da arama | Hangi kayıtlar üzerinde çalışıyor? | Kendi kayıtlarınızla sorgu |
Önerinin arkasındaki teknolojinin adı puan için belirleyici değildir. Hangi yöntemle üretildiğini bilmek yerine, sizin fotoğrafınızda ne ürettiğine bakın. Aynı teknolojiyi kullanan iki yazılım, uzmana sunduğu kontrol imkânıyla birbirinden çok ayrılabilir.
İddianın bir de sınırı vardır. Fotoğraftan çalışan bir öneri yalnız görüntüde olanı değerlendirir. Gürültü ölçümü, çalışanın sözlü anlatımı ya da belgenin içeriği fotoğrafta görünmez. Sağlayıcıya önerinin hangi bilgiyi göremediğini sorun; açık bir cevap, iddianın dürüst kurulduğunu gösterir.
Aynı fotoğraf testi nasıl yapılır?
Aynı fotoğraf testi, demodan önce hazırlanan bir fotoğraf setinin her adaya aynı sırayla verilmesiyle yapılır. Set değişirse fark yazılımdan değil fotoğraftan gelir. Seti bir kez hazırlayın ve bütün demolarda aynen kullanın.
Set şu fotoğraflardan oluşabilir:
- Tek ve belirgin bir uygunsuzluk, örneğin korkuluksuz bir platform kenarı.
- Aynı karede iki ya da üç farklı uygunsuzluk.
- Uygunsuzluk olmayan, düzenli bir çalışma alanı.
- Zayıf ışıkta ya da açıyla çekilmiş bir sahne.
- Sektörünüze özgü bir ekipman ya da süreç.
Üçüncü fotoğraf bir tuzaktır ve en çok bilgiyi o verir. Düzenli bir alanda uygunsuzluk "bulan" öneri, uzmanın her kalemi ayrıca elemesini gerektirir. Beşinci fotoğraf ise önerinin sizin sahanıza ne kadar uyduğunu gösterir.
Fotoğrafları hazırlarken kişisel veriye dikkat edin. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununun 4. maddesi, verinin amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü işlenmesini ister. Test için yüz, isim etiketi ya da plaka görünmeyen kareleri seçin. Bunlar görünüyorsa kırpın.
Her adayda her fotoğraf için dört sayı yazın: doğru tespit, kaçırılan tespit, yanlış alarm ve uygun düşen mevzuat maddesi sayısı. Ardından bir fotoğrafı ikinci kez analiz ettirin ve ana tespitin değişip değişmediğini not edin. Sayıları her aday için ayrı bir satıra yazın; demolar bittiğinde karşılaştırma hazır olur.
Öneri doğruluğu ve uzman kontrolü nasıl puanlanır?
Öneri doğruluğu fotoğraf testindeki dört sayıya, uzman kontrolü ise önerinin düzeltilme kolaylığına göre puanlanır. İkisi birlikte değerlendirilir. Doğru ama düzeltilemeyen bir öneri de, düzeltilebilir ama çoğu yanlış bir öneri de işi kısaltmaz.
Doğrulukta en ağır kalem yanlış alarmdır. Kaçırılan tespiti uzman zaten sahada görür ve ekler. Yanlış alarm ise fark edilmezse rapora girer. Tuzak fotoğrafta öneri çıkaran adayın puanını bu yüzden daha çok kırın.
Uzman kontrolünü üç denemeyle sınayın. Önerilen tespiti silin, önlemi değiştirin ve risk puanını elle düzeltin. Ardından raporun, uzman tamamlamadan bitmiş sayılıp sayılmadığına bakın. Önerinin onay beklemeden işverene giden bir çıktıya geçmesi bu ölçütte kırmızı bayraktır.
Son olarak süreyi ölçün. Mutlak bir süreyle değil, aynı tespiti baştan yazmanın sizde aldığı olağan süreyle karşılaştırın. Bir fotoğrafın önerisini kontrol edip düzeltmek, aynı tespiti baştan yazmaktan uzun sürüyorsa öneri işinizi kısaltmıyordur.
Veri hangi amaçla kullanılıyor?
Yüklediğiniz fotoğrafların hangi amaçla işlendiği, sağlayıcının aydınlatma metninde ve sözleşmede yazılı olmalıdır. Bu konuda 6698 sayılı Kanunun 10. maddesi, veri sorumlusunun kişisel verinin hangi amaçla işleneceği ve kimlere aktarılabileceği konusunda bilgi vermesini ister. Fotoğraf bir çalışanı gösteriyorsa bu soru doğrudan sizin de sorunuzdur.
Sağlayıcıya şunları yazılı sorun. Fotoğraflar yalnız sizin raporunuz için mi işleniyor, yoksa modeli geliştirmek için de kullanılıyor mu? Analiz için başka bir hizmet sağlayıcısına gönderiliyor mu? Fotoğraflar ne kadar süre saklanıyor ve rapor silinince ne oluyor? Model geliştirme kullanımı varsa bunu kapatabiliyor musunuz?
Bu cevaplar veri güvenliği ölçütüne de girer. Yapay zekâ ölçütünde yalnız şu soruyu puanlayın: sağlayıcı veri kullanımını açık ve yazılı anlattı mı? Belgelerin ne kanıtladığı veri güvenliği belgeleri sayfasında anlatılıyor.
Yapay zekâ ölçütü puan satırı nasıl doldurulur?
Yapay zekâ ölçütünün puanı, fotoğraf testinin sonucu ile uzman kontrolü ve veri kullanımı cevaplarından verilir. Aşağıdaki tablo puanlama aracındaki genel 1-5 tanımını bu ölçüte uyarlar.
| Puan | Ne zaman verilir? |
|---|---|
| 1 | Yapay zekâ önerisi yok ya da demoda kendi fotoğrafınızla gösterilemedi. |
| 2 | Öneri var, ama tuzak fotoğrafta yanlış alarm veriyor ya da düzeltilemiyor. |
| 3 | Önerilerin çoğu doğru; düzeltme mümkün, ama madde ya da tutarlılık zayıf. |
| 4 | Öneriler doğru ve düzeltilebilir; veri kullanımı yazılı, küçük eksikler var. |
| 5 | Setin tamamında tutarlı öneri, tam uzman kontrolü ve yazılı veri kullanımı. |
Ölçütün ağırlığı role göre değişir: varsayılan 10, OSGB 5, kurumsal 5, bireysel 15. Bireysel uzman bu satıra daha çok zaman ayırmalıdır.
FirstİSG bu testte ne gösterir?
FirstİSG'yi de aynı fotoğraf setiyle sınayabilirsiniz. FirstİSG saha fotoğrafından olası uygunsuzluğu, önlemi ve mevzuat referansını önerir. Uzman her öneriyi onaylar, düzeltir ya da siler; risk puanını da değiştirebilir. Rapor tamamlandığında bulgular kilitlenir.
Sınırları da aynı testte görünür. Öneriler yalnız fotoğrafta görünene dayanır ve yanılabilir; her biri uzman kontrolü ister. Analiz için internet bağlantısı gerekir. Fotoğrafların işlenme amacı ve saklanma süresi için FirstİSG'ye de bu sayfadaki soruları yazılı sorun; burada bir cevap yazmıyoruz.
Ayrıntılı tablo FirstİSG değerlendirmesi sayfasında, sahada telefonla yapılacak denemeler en iyi İSG uygulaması sayfasında yer alıyor.
Sık sorulan sorular
Yapay zekâlı İSG yazılımı uzmanın yerini alır mı?
Almaz. Öneri bir taslaktır; tespiti doğrulamak, önlemi işyerine uyarlamak ve raporu tamamlamak uzmanın işidir. Puanlamada da uzmanın öneriyi düzeltme imkânı ayrıca ölçülür.
Aynı fotoğraf testi için kaç fotoğraf gerekir?
Beş ya da altı fotoğraf farkı görmeye yeter. Önemli olan sayı değil çeşitliliktir: belirgin uygunsuzluk, birden çok uygunsuzluk, uygunsuzluk olmayan sahne ve zor ışık koşulu.
Sağlayıcı kendi örnek fotoğrafını göstermek isterse ne yapmalı?
Örneği izleyin, ama puanı kendi setinizle verin. Sağlayıcının seçtiği fotoğraf, yazılımın en iyi sonuç verdiği sahneyi gösterir.
Yapay zekâ ölçütü neden bireysel kullanıcıda daha ağır?
Tek başına çalışan uzmanda rapor yazımına giden süre doğrudan iş yüküdür. Önerinin bu süreyi kısaltması bireysel önayarda 15, OSGB önayarında 5 puanlık ağırlıkla yansır.
Önerilerin tutarlı olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Aynı fotoğrafı birkaç dakika arayla ikinci kez analiz ettirin. Ana tespit değişiyorsa öneriye daha az güvenin ve kontrolü daha dikkatli yapın.
Yapay zekâ kullanımının ek ücreti sorulmalı mı?
Sorulmalı. Bazı yazılımlar analizi aylık bir sınıra ya da ayrı pakete bağlayabilir. Sınır varsa yoğun bir ayda kaç analiz yaptığınızı hesaplayıp karşılaştırın.
Kaynaklar
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Madde 4, fıkra 2 (ölçülülük) ve Madde 10, fıkra 1 (aydınlatma yükümlülüğü)